latin là gì

Đây là 1 trong những nội dung bài viết cơ phiên bản. Nhấn vô trên đây nhằm hiểu thêm vấn đề.

Bách khoa toàn thư banh Wikipedia

Bạn đang xem: latin là gì

Chữ Latinh
Chữ La Mã
Thể loại

Văn tự động chữ cái

Thời kỳ

Khoảng năm 700 TCN cho tới nay
Hướng viếtTrái lịch sự phải Sửa thay đổi bên trên Wikidata
Các ngôn ngữTiếng Latinh, giờ đồng hồ Rôman, và giờ đồng hồ Germanic; phần rộng lớn những ngữ điệu ở châu Âu; giờ đồng hồ Việt; giờ đồng hồ Pali và nhiều ngữ điệu khác
Hệ chữ viết lách liên quan

Nguồn gốc

Chữ tượng hình Ai Cập

  • Chữ Proto-Sinaitic
    • Chữ Phoenicia
      • Chữ Hy Lạp
        • Chữ Ý cổ
          • Chữ Latinh
            Chữ La Mã

Hậu duệ

Rất nhiều

Anh em

Chữ Kirin
Chữ Copt
Chữ Armenia
Chữ Runic/Futhark
ISO 15924
ISO 15924Latn, 215 Sửa thay đổi bên trên Wikidata
Bài viết lách này chứa chấp những hình tượng ngữ âm IPA vô Unicode. Nếu ko tương thích tương hỗ dựng hình, chúng ta cũng có thể tiếp tục trông thấy lốt chấm chất vấn, vỏ hộp, hoặc ký hiệu không giống chứ không kí tự động Unicode. Để được bố trí theo hướng dẫn thêm thắt về những ký hiệu IPA, hãy coi Trợ giúp:IPA.

Chữ Latinh, thường hay gọi là chữ La Mã, là tập trung bao hàm nhị loại vần âm sau:

  • Các vần âm lúc đầu được dùng làm viết lách giờ đồng hồ Latinh, về sau còn được dùng làm viết lách những ngữ điệu không giống ngoài giờ đồng hồ Latinh. Phần rộng lớn những vần âm đem vô chữ Quốc ngữ, ví dụ như phụ thân vần âm a, b, c, là vần âm nằm trong loại này.
  • Các vần âm không giống được dùng kết phù hợp với những vần âm nằm trong loại đầu. Chữ Quốc ngữ chứa chấp bảy vần âm nằm trong loại loại nhị này là ă, â, đ, ê, ô, ơ, ư.

Chữ Latinh là loại văn tự động vần âm được dùng rộng thoải mái nhất bên trên trái đất lúc này.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Phân phụ thân việc dùng chữ Latinh bên trên trái đất. Phần xanh lơ đậm là những nước chỉ người sử dụng độc nhất chữ Latinh, phần xanh lơ nhạt nhẽo là những nước dùng chữ Latinh thực hiện một trong những loại văn tự động.

Cùng với việc bành trướng của Đế quốc La Mã, chữ Latinh nằm trong giờ đồng hồ Latinh cũng không ngừng mở rộng kể từ chào bán hòn đảo Ý lịch sự những vùng phụ cận mặt mày bờ Địa Trung Hải. Cho cho tới vào cuối thế kỷ XV, chữ Latinh tiếp tục thịnh hành từng Tây, Bắc và Trung Âu, chỉ mất Đông và Nam Âu vẫn nối tiếp dùng chữ Kirin. Tại quá trình sau, cùng theo với quy trình thực dân hóa của những vương quốc châu Âu, chữ Latinh chính thức xuất hiện tại bên trên từng trái đất, kể từ châu Mỹ, châu Đại Dương, châu Phi và một trong những phần châu Á.

Bảng vần âm Latinh[sửa | sửa mã nguồn]

Nguyên phiên bản bảng chữ cái[sửa | sửa mã nguồn]

Bảng vần âm Latinh đầu tiên
(gồm 21 chữ cái)
A B C D E F Z H I K L M N O P Q R S T V X
Bảng vần âm Latinh truyền thống
(gồm 23 chữ cái)
Chữ cái A B C D E F G H
Tên ā ē ef
Cách phân phát âm (IPA) /aː/ /beː/ /keː/ /deː/ /eː/ /ef/ /geː/ /haː/
Chữ cái I K L M N O P Q
Tên ī el em en ō
Cách phân phát âm (IPA) /iː/ /kaː/ /el/ /em/ /en/ /oː/ /peː/ /kʷuː/
Chữ cái R S T V X Y Z
Tên er es ū ex ī Graeca zēta
Cách phân phát âm (IPA) /er/ /es/ /teː/ /uː/ /eks/ /iː ˈgraika/ /ˈzeːta/

Bảng vần âm Latinh banh rộng[sửa | sửa mã nguồn]

Chữ Latinh được kiểm soát và điều chỉnh lại mang lại tương thích nhằm người sử dụng trong những ngữ điệu không giống, thỉnh phảng phất là nhằm mục tiêu thể hiện tại âm vị không tồn tại vô ngữ điệu không giống được viết lách bằng văn bản Latinh. Vì lẽ này mà người tớ dẫn đến những cơ hội viết lách mới mẻ nhằm ghi những âm này, trải qua việc thêm thắt lốt phụ lên những vần âm có trước, ghép nhiều vần âm lại cùng nhau, tạo ra rời khỏi vần âm mới mẻ trọn vẹn hoặc gán một tính năng đặc trưng bởi một cặp đôi hoặc cỗ phụ thân vần âm. Vị trí của những vần âm mới mẻ này vô bảng vần âm rất có thể không giống nhau, tùy nằm trong từng ngữ điệu.

Xem thêm: place value là gì

Bảng vần âm Latinh và tiêu xài chuẩn chỉnh quốc tế[sửa | sửa mã nguồn]

Vào khoảng chừng những năm 1960, những ngành công nghiệp máy vi tính và viễn thông ở những vương quốc cải tiến và phát triển yên cầu một cách thức mã hóa ký tự động được dùng tự tại. Tổ chức tiêu xài chuẩn chỉnh hóa quốc tế (ISO) tiếp tục tóm tắt bảng vần âm Latinh vô tiêu xài chuẩn chỉnh ISO/IEC 646 và dựa vào cơ hội dùng thịnh hành nhằm mục tiêu mục tiêu thịnh hành rộng thoải mái tiêu xài chuẩn chỉnh này. Do Hoa Kỳ cướp địa điểm thượng tôn vô cả nhị ngành công nghiệp bên trên nên tiêu xài chuẩn chỉnh ISO này được thiết kế dựa vào Chuẩn mã trao thay đổi vấn đề Hoa Kỳ (tức ASCII, cỗ ký tự động người sử dụng mang lại 26 × 2 vần âm của bảng vần âm giờ đồng hồ Anh). Về sau, những tiêu xài chuẩn chỉnh như ISO/IEC 10646 (Unicode Latinh) vẫn nối tiếp người sử dụng cỗ 26 × 2 vần âm của bảng vần âm giờ đồng hồ Anh thực hiện bảng chữ ký Latinh căn phiên bản, bên cạnh đó đem không ngừng mở rộng nhằm xử lý được những vần âm trong những ngữ điệu không giống.

Chữ cái Latinh mới mẻ trả toàn[sửa | sửa mã nguồn]

Một số ví dụ về vần âm Latinh mới mẻ trọn vẹn đối với vần âm Latinh chuẩn chỉnh là những vần âm wynn ⟨Ƿ/ƿ⟩ và thorn ⟨Þ/þ⟩ của bảng vần âm Runic, giống như vần âm eth ⟨Đ/ð⟩ được thêm nữa bảng vần âm giờ đồng hồ Anh cổ.

Một số ngữ điệu Tây, Trung và Nam Phi người sử dụng một vài ba vần âm hỗ trợ đem cơ hội phân phát âm như là với ký hiệu ngữ âm tương tự vô bảng ký hiệu ngữ âm quốc tế. Chẳng hạn, giờ đồng hồ Adangme người sử dụng những vần âm ⟨Ɛ/ɛ⟩ và ⟨Ɔ/ɔ⟩; giờ đồng hồ Ga người sử dụng ⟨Ɛ/ɛ⟩, ⟨Ŋ/ŋ⟩ và ⟨Ɔ/ɔ⟩. Tiếng Hausa người sử dụng ⟨Ɓ/ɓ⟩ và ⟨Ɗ/ɗ⟩ thực hiện phụ âm bú mớm vô và người sử dụng ⟨Ƙ/ƙ⟩ là phụ âm tống rời khỏi.

Multigraph[sửa | sửa mã nguồn]

Một diagraph là 1 trong những cặp vần âm dùng làm ký một âm hoặc một phối hợp những âm ko ứng với từng vần âm theo gót trật tự vô cặp chữ cơ. Chẳng hạn, giờ đồng hồ Anh đem ⟨ch⟩, ⟨ng⟩, ⟨rh⟩, ⟨sh⟩, giờ đồng hồ Hà Lan đem ⟨ij⟩ Tương tự động, một trigraph là 1 trong những cỗ bao gồm phụ thân vần âm ghép lại, ví dụ điển hình giờ đồng hồ Đức đem ⟨sch⟩, giờ đồng hồ Breton đem ⟨c’h⟩ hoặc giờ đồng hồ Milan đem ⟨oeu⟩. Trong chủ yếu miêu tả của một vài ngữ điệu, diagraph và trigraph sẽ là những hình mẫu tự động song lập vô bảng vần âm. Vấn đề viết lách hoa diagraph và trigraph tùy nằm trong từng ngữ điệu, rất có thể viết lách hoa chữ trước tiên tuy nhiên cũng rất có thể viết lách hoa toàn bộ.

Từ nối[sửa | sửa mã nguồn]

Từ nối là 1 trong những liên hợp nhị hoặc nhiều vần âm thường thì tạo ra trở nên một glyph hoặc một vần âm mới mẻ. Các ví dụ minh họa là ⟨Æ/æ⟩ (bắt mối cung cấp kể từ ⟨AE⟩, gọi là "ash"), ⟨Œ/œ⟩ (bắt mối cung cấp kể từ ⟨OE⟩, thỉnh phảng phất gọi là "oethel"), ký hiệu viết lách tắt ⟨&⟩ (từ giờ đồng hồ Latinh et, tức là "và"), và ký hiệu ⟨ß⟩ ("eszet", bắt mối cung cấp kể từ ⟨ſz⟩ hoặc ⟨ſs⟩, dạng thượng cổ của chữ s nhiều năm ⟨ſ⟩).

Dấu phụ[sửa | sửa mã nguồn]

Dấu phụ là 1 trong những ký hiệu nhỏ rất có thể xuất hiện tại ở một địa điểm này cơ phía trên, bên dưới hoặc ngoài vần âm, ví dụ điển hình lốt nón vô vần âm ⟨â⟩, ⟨ê⟩, ⟨ô⟩ của giờ đồng hồ Việt hoặc lốt umlau trong những vần âm ⟨ä⟩, ⟨ö⟩, ⟨ü⟩ của giờ đồng hồ Đức. Chức năng chủ yếu của lốt là làm những công việc thay cho thay đổi cơ hội phát âm của vần âm được gắn lốt tuy nhiên nó cũng rất có thể thực hiện thay cho thay đổi cơ hội phân phát âm của tất cả âm tiết hoặc của kể từ, hoặc lốt cũng rất có thể phân biệt những kể từ nằm trong chữ (cách viết lách y sì nhau tuy nhiên ko đồng âm hoặc đồng nghĩa tương quan với nhau).

Latinh hóa[sửa | sửa mã nguồn]

Sau quá trình những ngữ điệu người sử dụng chữ Latinh là giờ đồng hồ Anh, giờ đồng hồ Pháp, giờ đồng hồ Tây Ban Nha, giờ đồng hồ Bồ Đào Nha thịnh hành rời khỏi toàn thế giới nhờ việc bành trướng của những đế quốc thực dân phương Tây, chữ Latinh tiếp tục xuất hiện tại ở từng điểm bên trên trái đất. Các ngữ điệu hiện tại ko dùng thịnh hành chữ Latinh nhằm viết lách như giờ đồng hồ Nga, giờ đồng hồ Ả Rập hoặc giờ đồng hồ Trung Quốc thông thường cần được gửi tự động lịch sự vần âm Latinh Khi được đặt điều vô văn phiên bản người sử dụng chữ Latinh hoặc nhằm dùng vô môi trường thiên nhiên tiếp xúc quốc tế. Việc thực hiện này gọi là Latinh hóa hoặc La Mã hoá.

Bảng vần âm Latinh

Xem thêm: concession stand là gì

  • x
  • t
  • s

Bảng vần âm chữ Quốc ngữ

Aa Ăă Ââ Bb Cc Dd Đđ Ee Êê Gg Hh Ii Kk Ll Mm Nn Oo Ôô Ơơ Pp Qq Rr Ss Tt Uu Ưư Vv Xx Yy

Bảng vần âm Latinh cơ phiên bản của ISO

Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz

Xem thêm

  • Biến thể
  • Chữ số
  • Cổ tự động học
  • Danh sách những chữ cái
  • Dấu câu
  • Dấu phụ
  • ISO/IEC 646
  • Lịch sử
  • Unicode

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Jensen, Hans (1970). Sign Symbol and Script. London: George Allen and Unwin Ltd. ISBN 0-04-400021-9.. Transl. of Jensen, Hans (1958). Die Schrift in Vergangenheit und Gegenwart. VEB Deutscher Verlag der Wissenschaften., as revised by the author
  • Rix, Helmut (1993). “La scrittura e la lingua”. Trong Cristofani, Mauro (hrsg.) (biên tập). Gli etruschi - Una nuova immagine. Firenze: Giunti. tr. S.199-227.
  • Sampson, Geoffrey (1985). Writing systems. London (etc.): Hutchinson.
  • Wachter, Rudolf (1987). Altlateinische Inschriften: sprachliche und epigraphische Untersuchungen zu den Dokumenten bis etwa 150 v.Chr. Bern (etc.).: Peter Lang.
  • W. Sidney Allen (1978). “The names of the letters of the Latin alphabet (Appendix C)”. Vox Latina — a guide vĩ đại the pronunciation of classical Latin. Cambridge University Press. ISBN 0-521-22049-1 (Second edition).
  • Biktaş, Şamil (2003). Tuğan Tel.

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Wikimedia Commons được thêm hình hình họa và phương tiện đi lại truyền đạt về Chữ Latinh.
Tiếng Anh
  • Lewis and Short Latin Dictionary on the letter G
  • Latin-Alphabet Lưu trữ 2017-02-08 bên trên Wayback Machine
  • Latin alphabet at omniglot.com